Sáng ngày 3/4, tại Hội trường A.1002, cơ sở Nguyễn Tất Thành, Trường Đại học Luật TP. HCM, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Trường Đại học Luật TP. HCM và Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức Hội thảo Quốc gia “Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi”. Đây là hoạt động tiếp nối Chuỗi Hội thảo chuyên đề và Diễn đàn khoa học Trọng tài - Hòa giải 2026, hướng đến việc nhận diện đầy đủ đặc thù của các tranh chấp chuỗi trong bối cảnh giao dịch thương mại hiện đại, đồng thời thảo luận các giải pháp, công cụ phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
Toàn cảnh Hội thảo Quốc gia “Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi” diễn ra tại Hội trường A. 1002, cơ sở Nguyễn Tất Thành
Tham dự hội thảo có GS.TS. Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam; PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam; LS. Vũ Ánh Dương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam; GS.TS. Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. HCM; PGS.TS. Nguyễn Bá Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cùng các diễn giả là chuyên gia, luật sư, giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực trọng tài và giải quyết tranh chấp thương mại.
Phát biểu trong chương trình, GS.TS. Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh rằng trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu cũng như Việt Nam đang chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ, các giao dịch thương mại không còn mang tính đơn lẻ mà được tổ chức theo mô hình chuỗi giá trị. Điều này tạo ra nhiều cơ hội hợp tác và tăng trưởng, nhưng đồng thời cũng làm phát sinh các rủi ro phức tạp hơn, đặc biệt là sự gia tăng của các tranh chấp có tính liên kết. Các tranh chấp này không tồn tại độc lập mà có thể phát sinh nối tiếp nhau theo quan hệ nhân quả hoặc từ một nguyên nhân chung, từ đó hình thành nên “chuỗi tranh chấp” với phạm vi và mức độ ảnh hưởng rộng hơn. Trong bối cảnh đó, mô hình trọng tài truyền thống vốn được thiết kế để giải quyết các tranh chấp riêng lẻ đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi phải có sự điều chỉnh để có thể quản trị hiệu quả toàn bộ hệ sinh thái tranh chấp, đảm bảo tính nhất quán, nhanh chóng và hiệu quả của phán quyết.
Từ góc độ thực tiễn và đào tạo, GS.TS. Đỗ Văn Đại cho rằng tranh chấp chuỗi có thể được nhìn nhận theo hai dạng cơ bản gồm chuỗi giữa cùng các bên, chẳng hạn một nguyên đơn khởi kiện nhiều bị đơn, hay chuỗi giữa các bên khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau thông qua các giao dịch hoặc hợp đồng liên kết. GS.TS. Đỗ Văn Đại cũng phân tích rằng trong thực tiễn, các tranh chấp này không tồn tại tách biệt mà thường có sự đan xen về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể, khiến việc giải quyết riêng lẻ từng vụ việc dễ dẫn đến trùng lặp về nội dung, gia tăng chi phí và kéo dài thời gian xử lý Trên cơ sở đó, đồng thời gợi mở hướng tiếp cận thông qua việc gộp nhiều tranh chấp vào cùng một vụ kiện hoặc xem xét các cơ chế xử lý tập trung, qua đó tối ưu hóa nguồn lực, hạn chế mâu thuẫn giữa các phán quyết và nâng cao hiệu quả tổng thể của quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
GS.TS. Đỗ Văn Đại phát biểu tại chương trình
Bên cạnh đó, PGS.TS. Nguyễn Bá Bình nhấn mạnh vai trò của việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, hoạt động đào tạo và thực tiễn giải quyết tranh chấp, coi đây là một định hướng xuyên suốt trong quá trình phát triển của Trường Đại học Luật Hà Nội. Việc tổ chức hội thảo không chỉ tạo diễn đàn học thuật để trao đổi các vấn đề chuyên sâu mà còn góp phần tăng cường sự kết nối giữa các cơ sở đào tạo luật với các tổ chức trọng tài và đội ngũ chuyên gia thực tiễn, từ đó tạo điều kiện để giảng viên và sinh viên tiếp cận sâu hơn với thực tiễn nghề nghiệp. Ngoài ra, trong bối cảnh Việt Nam đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại, các trao đổi tại hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.
Trong khuôn khổ hội thảo, tham luận đầu tiên với chủ đề “Gộp vụ tranh chấp đối với tranh chấp chuỗi” được trình bày bởi ThS. Mạc Trang Anh tập trung phân tích bản chất của yếu tố “chuỗi” trong tranh chấp phát sinh từ cấu trúc liên kết của các hợp đồng thương mại.Tác giả làm rõ các dạng chuỗi theo chiều dọc, chiều ngang và đặc biệt là dạng “mạng lưới hợp đồng” nơi các chủ thể có mối liên hệ đa chiều, không nhất thiết cùng là các bên trong một hợp đồng cụ thể nhưng vẫn có sự tác động qua lại. Khi xảy ra tranh chấp, việc xác định nguồn gốc và mối liên hệ giữa các tranh chấp trở nên phức tạp hơn. Trên cơ sở đó, tham luận đưa ra một số đề xuất về các hướng tiếp cận trong việc gộp tranh chấp, đồng thời phân tích những ưu điểm và hạn chế của từng cách thức áp dụng trong thực tiễn.
Tham luận “Gộp vụ tranh chấp đối với tranh chấp chuỗi” được trình bày bởi ThS. Mạc Trang Anh
Tiếp đó, TS. Trần Thúy Hằng đã trình bày tham luận “Quản trị và xem xét chứng cứ trong tranh chấp dạng chuỗi”, chủ yếu tập trung vào hai vấn đề cốt lõi là quản trị chứng cứ và đánh giá chứng cứ trong bối cảnh các tranh chấp có sự liên kết chặt chẽ. Tác giả đặt ra các câu hỏi quan trọng như liệu chứng cứ của một vụ tranh chấp trước có thể được sử dụng cho vụ tranh chấp sau hay không, hay hội đồng trọng tài trong một vụ việc có thể tham khảo, sử dụng các tài liệu đã được xem xét trong một vụ việc khác hay không. Trên cơ sở phân tích kinh nghiệm của Hoa Kỳ, nơi việc tái sử dụng bản án và chứng cứ được tiếp cận theo nhiều góc độ khác nhau, tham luận chỉ ra rằng trong trọng tài, vấn đề này còn chịu sự chi phối của nguyên tắc độc lập và bảo mật, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm cân bằng giữa hiệu quả tố tụng và bảo đảm quyền của các bên
.
Tham luận “Quản trị và xem xét chứng cứ trong tranh chấp dạng chuỗi” được trình bày bởi TS. Trần Thúy Hằng
Tham luận “Nguyên tắc bảo mật của phán quyết trọng tài trong tranh chấp dạng chuỗi” do ThS.NCS. Huỳnh Quang Thuận trình bày đã làm rõ mối quan hệ giữa nguyên tắc bảo mật, một đặc trưng cơ bản của trọng tài và nhu cầu sử dụng thông tin, tài liệu từ các tranh chấp trước đó để giải quyết tranh chấp hiện tại. Tác giả chỉ ra rằng pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định riêng, đầy đủ về nguyên tắc bảo mật mà các quy định còn rải rác, đồng thời còn tồn tại các khoảng trống liên quan đến nghĩa vụ bảo mật của đương sự cũng như trách nhiệm của hội đồng trọng tài. Trên cơ sở đó, tham luận đã đề xuất cần hoàn thiện quy định pháp luật nhằm vừa bảo đảm quyền lợi của các bên, vừa tạo điều kiện cho việc giải quyết hiệu quả các tranh chấp có tính liên kết.
Tham luận “Nguyên tắc bảo mật của phán quyết trọng tài trong tranh chấp dạng chuỗi” do ThS.NCS. Huỳnh Quang Thuận trình bày
Ở góc độ thực tiễn áp dụng, LS. Đặng Việt Anh đã trình bày tham luận “Cơ chế xét xử mẫu: Thuận lợi, thách thức và mức độ khả thi khi áp dụng giải quyết tranh chấp hàng loạt trong tố tụng trọng tài tại Việt Nam” trong đó làm rõ khái niệm và sự phát triển của cơ chế xét xử mẫu như một công cụ xử lý các tranh chấp có tính chất tương tự nhau với số lượng lớn. Tham luận phân tích các lợi ích nổi bật như tiết kiệm thời gian, chi phí, tăng tính nhất quán của phán quyết và giảm tải áp lực cho hệ thống trọng tài.Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra những hạn chế như nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi riêng biệt của từng bên, khó khăn trong tổ chức thực hiện và rủi ro khi vụ việc được chọn làm “mẫu” không phản ánh đầy đủ bản chất của các tranh chấp khác.
Phần trình bày tham luận “Cơ chế xét xử mẫu: Thuận lợi, thách thức và mức độ khả thi khi áp dụng giải quyết tranh chấp hàng loạt trong tố tụng trọng tài tại Việt Nam” của LS. Đặng Việt Anh
Tham luận “Mức độ tham khảo, tham chiếu và viện dẫn phán quyết trọng tài đối với các tranh chấp tương tự trong chuỗi” do TS. Nguyễn Mai Linh trình bày đã tập trung phân tích khả năng sử dụng phán quyết trọng tài như một nguồn tham chiếu trong các tranh chấp có tính chất tương đồng. Diễn giả cho rằng để việc viện dẫn được chấp nhận, cần phải đáp ứng các điều kiện như tính công khai, minh bạch của phán quyết, sự đồng thuận của trọng tài viên và sự tương đồng về lĩnh vực tranh chấp. Đồng thời, tham luận cũng chỉ ra các rào cản đến từ nguyên tắc bảo mật và tính độc lập của trọng tài, dù trên thực tế vẫn tồn tại những “ràng buộc ngầm” giữa các phán quyết. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các giải pháp như tăng cường công khai hóa phán quyết, chuẩn hóa cách thức viện dẫn và nâng cao vai trò của thư ký hội đồng trọng tài.
Khép lại phiên tham luận, TS. LS. Nguyễn Trung Nam đã trình bày tham luận với chủ đề “Án lệ trọng tài: Định nghĩa, kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt ra khi áp dụng trong tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam”. Tham luận tập trung làm rõ khái niệm án lệ trọng tài cũng như kinh nghiệm của các trung tâm trọng tài quốc tế trong việc xây dựng các bộ tổng hợp phán quyết đã ban hành nhằm hỗ trợ trọng tài viên trong quá trình giải quyết tranh chấp. Từ đó, tham luận gợi mở khả năng nghiên cứu và phát triển án lệ trọng tài tại Việt Nam như một công cụ góp phần nâng cao tính nhất quán và dự đoán được của hoạt động trọng tài.
TS.LS. Nguyễn Trung Nam trình bày tham luận “Án lệ trọng tài: Định nghĩa, kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt ra khi áp dụng trong tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam"
Phiên thảo luận dưới sự điều phối của các chuyên gia diễn ra sôi nổi với nhiều trao đổi đa chiều, làm rõ các vấn đề trọng tâm trong tranh chấp chuỗi và tố tụng trọng tài
Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi
Hội thảo khép lại với nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc và góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia, luật sư, nhà nghiên cứu, qua đó góp phần làm rõ hơn những vấn đề đặt ra trong quản trị tố tụng trọng tài đối với tranh chấp chuỗi. Những nội dung được chia sẻ không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang ý nghĩa thực tiễn, là cơ sở tham khảo quan trọng cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng trọng tài trong thời gian tới.
Nội dung: Thanh Hảo
Hình ảnh: Phương Thy, Hiểu Đồng
Thực hiện bởi Phòng Truyền thông & QHDN