Yêu cầu đột phá về thể chế nổi lên như một điểm nhấn xuyên suốt trong các nội dung được trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, phản ánh sự lựa chọn có tính chiến lược đối với con đường phát triển giai đoạn tới. Việc đặt thể chế ở vị trí trung tâm cho thấy tư duy phát triển không còn dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô hay huy động nguồn lực theo chiều rộng, mà chuyển sang nhấn mạnh vai trò của khuôn khổ vận hành – nơi quyết định khả năng tổ chức thực thi và hiện thực hóa các mục tiêu lớn đã được xác lập.
Từ cách đặt vấn đề đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV làm rõ mối quan hệ giữa đột phá thể chế với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Phát triển chỉ có thể đạt chất lượng và tính ổn định khi được đặt trong một khuôn khổ thể chế minh bạch, ổn định và đủ linh hoạt để khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và cải thiện năng lực quản trị. Chính trong logic này, thể chế được ví như “chìa khóa mở đường”, tạo điều kiện để các động lực khác của phát triển được kích hoạt và vận hành đồng bộ.
Điểm đáng chú ý là trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, thể chế không được hiểu theo nghĩa hẹp là hệ thống văn bản pháp luật, mà được tiếp cận như một chỉnh thể bao gồm luật pháp, cơ chế phân cấp – phân quyền, tổ chức bộ máy và phương thức vận hành của hệ thống chính trị. Cách tiếp cận này cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy cải cách đơn lẻ sang tư duy cải cách tổng thể, trong đó hoàn thiện thể chế gắn chặt với đổi mới tổ chức và nâng cao năng lực thực thi.
Việc nhấn mạnh đột phá thể chế xuất phát từ tổng kết thực tiễn phát triển trong nhiều năm qua. Không ít chủ trương đúng đắn, có tầm nhìn dài hạn nhưng khi triển khai lại gặp vướng mắc do thể chế chưa đồng bộ, phân cấp chưa rõ ràng hoặc cơ chế phối hợp chưa hiệu quả. Những “điểm nghẽn” này làm giảm tốc độ triển khai và hạn chế hiệu quả của các quyết sách. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV vì vậy đặt yêu cầu tháo gỡ các rào cản thể chế như một điều kiện tiên quyết để bảo đảm các mục tiêu phát triển không bị “kẹt” ở khâu thực thi.
Trong cấu trúc ba đột phá chiến lược được xác định, thể chế được nhấn mạnh là yếu tố then chốt, có tính dẫn dắt đối với các đột phá còn lại về nhân lực và hạ tầng. Nhân lực chất lượng cao chỉ có thể phát huy trong một môi trường thể chế khuyến khích sáng tạo, trọng dụng nhân tài và bảo đảm cơ hội phát triển bình đẳng. Hạ tầng hiện đại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành trong khuôn khổ thể chế rõ ràng, minh bạch và có khả năng điều phối nguồn lực. Thể chế vì vậy đóng vai trò “mở khóa” để các nguồn lực khác được kích hoạt đồng bộ.
Một nội dung quan trọng khác được Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV nhấn mạnh là yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát. Đây là biểu hiện cụ thể của đột phá thể chế trong quản trị phát triển. Việc trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương và các chủ thể trực tiếp thực hiện chính sách giúp rút ngắn khoảng cách giữa quyết định và hành động, nâng cao tính linh hoạt và khả năng thích ứng. Đồng thời, cơ chế kiểm tra, giám sát được tăng cường nhằm bảo đảm quyền lực được thực thi đúng mục tiêu, trong khuôn khổ pháp luật.
Cách đặt vấn đề này cho thấy thể chế được nhìn nhận không chỉ là công cụ kiểm soát, mà còn là công cụ kiến tạo phát triển. Pháp luật và thể chế không nhằm hạn chế sáng tạo, mà tạo ra hành lang rõ ràng để các chủ thể yên tâm hành động, đổi mới và chịu trách nhiệm. Đây là sự chuyển biến quan trọng trong tư duy quản trị, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại.
Đột phá thể chế được xác lập trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV gắn chặt với yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật. Pháp luật không chỉ cần đầy đủ, đồng bộ mà còn phải có khả năng dự đoán, ổn định và dễ thực thi. Điều này đòi hỏi quá trình xây dựng pháp luật phải gắn với phân tích chính sách, đánh giá tác động và tổng kết thực tiễn, tránh tình trạng quy định ban hành nhưng khó triển khai hoặc nhanh chóng phải sửa đổi.
Ở chiều ngược lại, tổ chức thi hành pháp luật được đặt ngang tầm với xây dựng pháp luật trong cấu trúc thể chế. Hiệu quả của thể chế không chỉ được đo bằng số lượng văn bản ban hành, mà bằng mức độ pháp luật đi vào đời sống. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV vì vậy nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm thực thi, kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền.
Từ góc độ phát triển dài hạn, việc coi thể chế là “chìa khóa mở đường” cho thấy định hướng phát triển không dựa vào các giải pháp tình thế, mà dựa vào việc kiến tạo một nền tảng pháp lý và quản trị ổn định. Chính nền tảng này tạo điều kiện để các quyết sách lớn của Đại hội được triển khai nhất quán, giảm rủi ro chính sách và củng cố niềm tin xã hội.
Cách tiếp cận thể chế trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý và pháp luật. Năng lực pháp lý thuần túy không còn đủ, mà cần được bổ sung bằng tư duy thể chế, khả năng phân tích chính sách và hiểu biết về quản trị phát triển. Cán bộ pháp luật không chỉ áp dụng quy định, mà tham gia trực tiếp vào việc thiết kế, vận hành và điều chỉnh các cơ chế thể chế trong thực tiễn.
Trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu luật, trục thể chế được xác lập trong Văn kiện Đại hội tạo ra một khung tham chiếu quan trọng để đổi mới nội dung và phương thức tiếp cận. Pháp luật được đặt trong mối quan hệ với phát triển, quản trị và tổ chức thực hiện, thay vì tiếp cận như một hệ thống quy phạm tách rời. Điều này giúp việc giảng dạy và nghiên cứu luật gắn chặt hơn với các vấn đề thực tiễn của quản trị quốc gia.
Trên cơ sở đó, hoạt động nghiên cứu tại Trường Đại học Luật TP.HCM tập trung làm rõ các khía cạnh thể chế của phát triển, từ thiết kế pháp luật, phân cấp – phân quyền đến cơ chế thực thi và giám sát. Việc phân tích các điểm mới trong Văn kiện Đại hội, đặc biệt là trục đột phá thể chế, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị trong giai đoạn mới.
Ở bình diện tổng thể, việc xác lập thể chế như “chìa khóa mở đường” trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV cho thấy một bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển. Thể chế không còn được nhìn nhận là khâu hỗ trợ, mà trở thành nền tảng dẫn dắt toàn bộ tiến trình phát triển nhanh và bền vững. Chính từ trục thể chế này, các đột phá về nhân lực, hạ tầng và đổi mới sáng tạo mới có điều kiện phát huy hiệu quả, tạo động lực cho đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nền tảng vững chắc hơn.
Thực hiện: Phòng Truyền thông và QHDN
-----
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (ULAW)
Hotline: (028) 39400.989 – 1900.5555.14 – Zalo: 0879.555.514
Website: https://hcmulaw.edu.vn/
Chuyên trang 50 năm: https://50years.hcmulaw.edu.vn/
Fanpage: https://www.facebook.com/hcmulaw/
Youtbe: https://www.youtube.com/@ulawhcm
TikTok: https://www.tiktok.com/@ulawtv
#50NamTruyenThong #30NamMangTenTruong #VungBuocVuonTam #ULAW50 #KỷNiệm50Năm #TrườngĐạiHọcLuậtTPHCM #ULAW #VữngTruyềnThốngSángTươngLai #ULAW #ĐạiHọcLuậtThànhphốHồChíMinh