Một trong những vấn đề lớn được đặt ra trong các nội dung trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là cách thức tổ chức và điều tiết mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội trong bối cảnh phát triển mới. Trong tổng thể đó, việc xác định vai trò của các khu vực kinh tế, trong đó có kinh tế tư nhân, không được tiếp cận tách rời, mà gắn liền với yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị và khuôn khổ thể chế phù hợp. Cách đặt vấn đề này cho thấy trọng tâm không chỉ nằm ở việc thừa nhận vai trò của từng khu vực kinh tế, mà còn ở việc thiết kế các cơ chế bảo đảm sự vận hành hài hòa, hiệu quả và bền vững của toàn bộ hệ thống.
Khác với những cách tiếp cận giản đơn, các nội dung trình Đại hội không đặt Nhà nước, thị trường và xã hội trong thế đối lập, mà nhìn nhận ba yếu tố này như những cấu phần có quan hệ tương hỗ, cùng tham gia vào quá trình phát triển. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và điều tiết, thị trường là không gian phân bổ nguồn lực và thúc đẩy hiệu quả, còn xã hội là nền tảng bảo đảm sự đồng thuận, ổn định và phát triển bao trùm. Cách đặt vấn đề này cho thấy sự trưởng thành trong tư duy quản trị, khi phát triển không còn được nhìn nhận từ một chiều, mà từ sự phối hợp hài hòa giữa các chủ thể.
Trong mối quan hệ đó, vai trò của Nhà nước được xác định theo hướng tập trung vào chức năng định hướng, xây dựng thể chế và bảo đảm trật tự pháp lý. Các nội dung trình Đại hội nhấn mạnh yêu cầu Nhà nước không làm thay thị trường, nhưng cũng không buông lỏng quản lý. Nhà nước được kỳ vọng tạo lập khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định và có khả năng dự đoán, qua đó dẫn dắt hoạt động của thị trường và bảo vệ lợi ích chung của xã hội. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thị trường, trong các nội dung trình Đại hội, được nhìn nhận là cơ chế chủ yếu để phân bổ nguồn lực và thúc đẩy đổi mới, sáng tạo. Việc phát huy vai trò của thị trường gắn liền với yêu cầu tôn trọng các quy luật kinh tế khách quan, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, thị trường không được xem là cơ chế tự vận hành hoàn toàn, mà cần được đặt trong khuôn khổ pháp luật và chịu sự điều tiết phù hợp của Nhà nước nhằm hạn chế các mặt trái và bảo đảm định hướng phát triển bền vững.
Xã hội, với tư cách là một chủ thể quan trọng, được các nội dung trình Đại hội tiếp cận theo hướng ngày càng rõ ràng hơn. Phát triển không chỉ là vấn đề của Nhà nước và thị trường, mà còn là quá trình có sự tham gia của các tổ chức xã hội, cộng đồng và người dân. Vai trò của xã hội thể hiện ở việc giám sát, phản biện, tham gia cung cấp dịch vụ công và đóng góp vào việc hình thành đồng thuận xã hội đối với các chính sách phát triển. Đây là điểm nhấn quan trọng, phản ánh yêu cầu phát triển bao trùm và nâng cao chất lượng quản trị.
Cách nhìn nhận mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội trong các nội dung trình Đại hội cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình quản lý hành chính đơn thuần sang mô hình quản trị hiện đại. Quản trị không chỉ là việc ban hành mệnh lệnh và kiểm soát, mà bao gồm việc thiết kế thể chế, tạo lập cơ chế phối hợp và phân định rõ vai trò, trách nhiệm của các chủ thể. Trong mô hình này, pháp luật giữ vai trò trung tâm, là công cụ để tổ chức, điều tiết và bảo đảm sự vận hành hài hòa của toàn bộ hệ thống.
Một điểm đáng chú ý là các nội dung trình Đại hội đặt yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình của Nhà nước trong mối quan hệ với thị trường và xã hội. Khi quyền lực quản lý được trao cho các cơ quan nhà nước, trách nhiệm giải trình về quyết định và hành động trở thành yếu tố then chốt để củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm hiệu quả quản trị. Trách nhiệm giải trình không chỉ được thực hiện thông qua cơ chế hành chính, mà còn thông qua pháp luật, kiểm tra, giám sát và sự tham gia của xã hội.
Trong mối quan hệ với thị trường, trách nhiệm giải trình của Nhà nước thể hiện ở việc ban hành và thực thi chính sách một cách minh bạch, nhất quán và có thể dự đoán. Các nội dung trình Đại hội nhấn mạnh yêu cầu hạn chế can thiệp hành chính trực tiếp vào hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường sử dụng các công cụ pháp lý và kinh tế để điều tiết. Cách tiếp cận này góp phần tạo lập môi trường kinh doanh ổn định, qua đó khuyến khích đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Đối với xã hội, việc làm rõ mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội gắn liền với yêu cầu mở rộng sự tham gia và phát huy vai trò giám sát của các tổ chức xã hội và người dân. Các nội dung trình Đại hội cho thấy nhận thức ngày càng rõ rằng sự đồng thuận xã hội là điều kiện quan trọng để chính sách đi vào cuộc sống. Khi xã hội được tham gia và lắng nghe, chất lượng chính sách và hiệu quả thực thi có điều kiện được nâng cao.
Trong tổng thể đó, pháp luật đóng vai trò kết nối và điều tiết mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội. Pháp luật không chỉ xác định thẩm quyền của Nhà nước, mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể thị trường và xã hội. Các nội dung trình Đại hội nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi, qua đó tạo nền tảng cho mô hình quản trị dựa trên pháp quyền.
Trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu pháp luật, các nội dung trình Đại hội về mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội tạo ra một khung tiếp cận quan trọng cho việc nhìn nhận vai trò của pháp luật trong quản trị phát triển. Pháp luật, trong cách tiếp cận này, không chỉ được xem như tập hợp các quy phạm điều chỉnh hành vi, mà còn là công cụ tổ chức các quan hệ phát triển, phân định vai trò giữa các chủ thể và định hình phương thức điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; từ đó đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức giảng dạy pháp luật theo hướng gắn với thực tiễn quản trị công và điều hành phát triển, làm rõ cách thức pháp luật thiết lập khuôn khổ vận hành cho mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội trong bối cảnh phát triển hiện nay. Đây cũng là định hướng được chú trọng trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu tại Trường Đại học Luật TP.HCM. Thông qua định hướng này, người học có điều kiện hình thành tư duy pháp lý gắn với quản trị, hiểu pháp luật như một bộ phận của quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách; đồng thời vận dụng kiến thức pháp luật linh hoạt hơn trong bối cảnh điều hành và quản lý ngày càng phức tạp.
Nhìn ở bình diện tổng thể, việc đặt mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội vào trung tâm các nội dung trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV cho thấy yêu cầu tiếp cận phát triển dựa trên nền tảng quản trị hiện đại và pháp quyền. Pháp luật, trong cách tiếp cận này, không chỉ là công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội, mà giữ vai trò thiết kế khung vận hành chung cho các quyết sách phát triển. Chính từ yêu cầu đó, đào tạo và nghiên cứu pháp luật được đặt trước nhiệm vụ góp phần hình thành tư duy quản trị, bảo đảm các chủ trương phát triển được triển khai một cách thống nhất, có trật tự và hiệu quả trong thực tiễn.
Thực hiện: Phòng Truyền thông và QHDN
-----
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (ULAW)
Hotline: (028) 39400.989 – 1900.5555.14 – Zalo: 0879.555.514
Website: https://hcmulaw.edu.vn/
Chuyên trang 50 năm: https://50years.hcmulaw.edu.vn/
Fanpage: https://www.facebook.com/hcmulaw/
Youtbe: https://www.youtube.com/@ulawhcm
TikTok: https://www.tiktok.com/@ulawtv
#50NamTruyenThong #30NamMangTenTruong #VungBuocVuonTam #ULAW50 #KỷNiệm50Năm #TrườngĐạiHọcLuậtTPHCM #ULAW #VữngTruyềnThốngSángTươngLai #ULAW #ĐạiHọcLuậtThànhphốHồChíMinh