Ngày 30-10-2026, Hội thảo quốc tế ASEAN về biến đổi khí hậu lần thứ 5 (ACCC5 2026) do Trường Đại học Luật TP.HCM (ULAW) phối hợp cùng Trung tâm Luật quốc tế thuộc Đại học Quốc gia Singapore (CIL-NUS) tổ chức đã chính thức diễn ra tại TP.HCM. Hướng tới Hội nghị COP31 tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), diễn đàn quy tụ các chuyên gia pháp lý hàng đầu thế giới nhằm định hình khuôn khổ quản trị khí hậu khu vực, nơi quyền con người, công bằng xã hội và luật pháp quốc tế giữ vai trò trung tâm.
Diễn đàn pháp lý quy mô hàng đầu khu vực trước thềm COP31
Sự kiện ACCC5 2026 với chủ đề “Định hình cơ chế khí hậu ở Đông Nam Á thông qua pháp luật quốc tế” (Shaping the Climate Regime in Southeast Asia through International Law) diễn ra trong bối cảnh các quốc gia Đông Nam Á đang đứng trước áp lực nặng nề từ biến đổi khí hậu toàn cầu. Sự phối hợp giữa ULAW – cơ sở đào tạo pháp luật trọng điểm của Việt Nam và CIL-NUS – trung tâm nghiên cứu luật quốc tế uy tín hàng đầu châu Á, đã tạo nên một không gian kết nối tri thức mang tầm vóc chiến lược.
Toàn cảnh hội thảo
Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại cơ sở số 02 Nguyễn Tất Thành (Quận 4, TP.HCM) kết hợp trực tuyến với các điểm cầu quốc tế. Sức hút của ACCC5 2026 được khẳng định khi Ban Tổ chức tiếp nhận gần 300 bản tóm tắt nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới. Qua quá trình phản biện khắt khe, 36 báo cáo khoa học xuất sắc nhất đã được chọn lọc để trình bày tại 7 phiên thảo luận chuyên đề và 1 phiên toàn thể.
Hội thảo quy tụ dàn diễn giả và đại biểu tham dự như: TS. Lê Trường Sơn – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng ULAW; PGS.TS. Trần Việt Dũng – Phó Hiệu trưởng ULAW; Đại sứ, GS.TS. Nguyễn Hồng Thao – Thành viên Ủy ban Luật pháp quốc tế Liên hợp quốc (ILC), giảng viên ULAW; GS.TS. Park Ki-Gab – Giáo sư danh dự Trường Luật Đại học Korea, nguyên thành viên ILC; GS. N. Jansen Calamita – Trưởng Bộ phận Luật Kinh tế quốc tế và Chính sách thuộc CIL-NUS; PGS. Danielle Yeow – Nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm, phụ trách Luật và Chính sách biến đổi khí hậu tại CIL-NUS; GS.TS. Hsing-Hao Wu – Phó Hiệu trưởng Đại học Quốc gia Cao Hùng; GS.TS. Arie Afriansyah – Giáo sư Khoa Luật Đại học Indonesia, Tổng Biên tập Tạp chí Luật quốc tế Indonesia;
Cùng nhiều đại diện cơ quan ngoại giao, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia pháp lý trong và ngoài nước.
Các đại biểu tham dự hội thảo
Chuyển đổi xanh không tách rời sinh kế con người và công bằng xã hội
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Lê Trường Sơn – Hiệu trưởng ULAW nhấn mạnh, biến đổi khí hậu không chỉ dừng lại ở các thách thức về môi trường kỹ thuật hay chỉ tiêu phát thải, mà ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu cư dân ven biển, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tương lai của các thế hệ mai sau.
“Ẩn sau những thách thức về khí hậu là những câu hỏi căn bản về quyền, nghĩa vụ và sự công bằng. Pháp luật phải đóng vai trò là nền tảng vững chắc để chuyển hóa các cam kết, mục tiêu khí hậu thành hành động cụ thể có thể thực hiện, giám sát và đánh giá”, TS. Lê Trường Sơn khẳng định.
TS. Lê Trường Sơn, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM (ULAW) phát biểu khai mạc hội thảo
Hiệu trưởng ULAW nhấn mạnh kỳ vọng các phiên làm việc sẽ khai phá những khung pháp lý vượt trội: vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh, vừa bảo vệ hiệu quả các nhóm cộng đồng yếu thế. Theo ông, thước đo thành công của quá trình chuyển đổi không chỉ tính bằng tỷ lệ giảm phát thải, mà phải đo bằng khả năng bảo đảm sinh kế, sự an toàn và cơ hội phát triển bền vững cho con người. Đây cũng chính là trách nhiệm phục vụ xã hội của một trung tâm nghiên cứu và đào tạo pháp lý hàng đầu.
Đồng chia sẻ góc nhìn này, PGS. Danielle Yeow (CIL-NUS) đánh giá cao công tác tổ chức chuyên nghiệp của ULAW. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng, thương mại, đầu tư và đại dương chịu tác động đan xem phức tạp bởi biến đổi khí hậu, bà cho rằng việc giải quyết các thách thức khí hậu đòi hỏi tư duy liên ngành và tinh thần đối thoại cởi mở.
PGS. Danielle Yeow đặc biệt lưu ý: “Kết quả của các nghiên cứu khoa học không thể chỉ dừng lại ở trang sách hay phòng hội thảo. Các ý kiến tư vấn pháp lý từ cơ quan tài phán quốc tế cần phải được đưa vào thực tiễn hoạch định chính sách của chính phủ, hoạt động của doanh nghiệp và đời sống xã hội dân sự để tạo ra tác động thực chất.”
PGS. Danielle Yeow, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm, phụ trách lĩnh vực Luật và Chính sách biến đổi khí hậu tại Trung tâm Luật quốc tế thuộc Đại học Quốc gia Singapore (CIL-NUS) phát biểu tại hội thảo
Tác động từ các phán quyết tài phán quốc tế và nghĩa vụ khí hậu mới
Một trong những điểm nhấn trung tâm của ACCC5 2026 là phân tích sự chuyển dịch của nghĩa vụ quốc gia dưới ánh sáng của các cơ quan tài phán quốc tế. Các đại biểu đã đi sâu thảo luận về hai cột mốc pháp lý lịch sử: Ý kiến tư vấn năm 2024 của Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) về bảo vệ môi trường biển và Ý kiến tư vấn năm 2025 của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) về nghĩa vụ quốc gia liên quan đến biến đổi khí hậu.
Ban chủ toạ và các diễn giả tại phiên thảo luận 1: “Tài phán khí hậu quốc tế, ý kiến tư vấn và nghĩa vụ quốc gia”
PGS.TS. Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng ULAW và PGS. Danielle Yeow điều hành phiên 1
Trong tham luận của mình, Đại sứ, GS.TS. Nguyễn Hồng Thao (Thành viên ILC) đã mổ xẻ những hàm ý pháp lý quan trọng từ Ý kiến tư vấn của ICJ đối với công tác quản trị khí hậu tại khu vực ASEAN. Các nghiên cứu liên quan làm rõ nghĩa vụ "cẩn trọng thích đáng" (due diligence), cơ sở lập luận pháp lý của các quốc gia Đông Nam Á khi tham gia tố tụng quốc tế, cũng như bài toán duy trì đường cơ sở hải phận trước nguy cơ mực nước biển dâng.
Đại sứ, GS.TS. Nguyễn Hồng Thao – Thành viên Ủy ban Luật pháp quốc tế của Liên Hợp Quốc; Giảng viên Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại hội thảo
Bên cạnh khía cạnh quốc gia, vấn đề quyền con người trong bối cảnh khí hậu biến đổi được soi chiếu mạnh mẽ. Nhóm nghiên cứu của PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Yến và NCS. Nguyễn Phương Dung đã thu hút sự chú ý khi tiếp cận việc bảo vệ quyền và lợi ích của các thế hệ tương lai trên nền tảng quyền con người. Nghiên cứu khẳng định quyền được sống trong một môi trường khí hậu an toàn, ổn định là quyền căn bản, đặt ra trách nhiệm pháp lý liên thế hệ cho các nhà hoạch định chính sách hiện tại.
Quản trị thị trường carbon, công bằng phân phối và chuỗi cung ứng xanh
Ở góc độ công cụ kinh tế, hội thảo dành nhiều thời lượng bàn luận về thiết chế pháp lý điều chỉnh thị trường carbon và thương mại quốc tế. Nghiên cứu chung của GS.TS. Arie Afriansyah (Đại học Indonesia) và PGS.TS. Trần Việt Dũng (Phó Hiệu trưởng ULAW) đã phác thảo bức tranh pháp lý về thị trường tín chỉ carbon tại ba quốc gia Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Báo cáo thẳng thắn chỉ ra những hạn chế về sự phân tán thể chế, đồng thời đề xuất giải pháp thiết kế pháp luật nhằm bảo đảm tính toàn vẹn và minh bạch cho thị trường tín chỉ carbon khu vực.
Các chuyên gia cũng phân tích sâu về cơ chế hợp tác theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris, khả năng công nhận lẫn nhau về kết quả xác minh phát thải trong nội khối ASEAN để ứng phó với Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU).
Đặc biệt, khía cạnh công bằng khí hậu trong đời sống kinh tế xã hội Việt Nam được khắc họa rõ nét qua nghiên cứu của PGS.TS. Trần Thị Thùy Dương (Trưởng Khoa Luật Quốc tế ULAW) và cộng sự. Nghiên cứu tập trung vào vấn đề "công bằng phân phối" đối với các làng nghề truyền thống Việt Nam khi tham gia vào chuỗi sản xuất xanh. Báo cáo cảnh báo nguy cơ các cộng đồng sản xuất nhỏ lẻ bị tổn thương hoặc loại khỏi cuộc chơi nếu các quy chuẩn xanh không đi kèm chính sách hỗ trợ chuyển đổi hợp lý.
Ở khía cạnh thương mại quốc tế, TS. Nguyễn Thị Lan Hương (Phó Trưởng Khoa Luật Quốc tế ULAW) đã phân tích yếu tố "công bằng khí hậu về thủ tục" trong các Hiệp định thế hệ mới như EVFTA và CPTPP, khẳng định vai trò cầu nối của luật thương mại quốc tế trong việc thực thi các cam kết khí hậu toàn cầu.
Tư pháp khí hậu, giải quyết tranh chấp và xu hướng quản trị tương lai
Sự gia tăng của các vụ kiện liên quan đến khí hậu trên toàn cầu đang đặt các cơ quan tư pháp vào vị trí trung tâm của quản trị môi trường. Tại ACCC5 2026, nhóm nghiên cứu về tranh tụng khí hậu và giải quyết tranh chấp đã thảo luận hàng loạt vấn đề mới phát sinh, từ cơ chế tranh chấp giữa Nhà đầu tư và Nhà nước (ISDS) đến xác định luật áp dụng cho các vụ kiện bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xuyên biên giới do thiên tai khí hậu gây ra.
Đáng chú ý, PGS.TS. Phan Hoài Nam (Phó Trưởng Khoa Luật Quốc tế ULAW) cùng cộng sự đã công bố nghiên cứu về việc áp dụng ngoại lệ "trật tự công" theo Điều V(2)(b) của Công ước New York 1958 trong việc công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài ngoài khuôn khổ ICSID tại ASEAN đối với các tranh chấp liên quan đến biến đổi khí hậu.
Ngoài ra, hội thảo mở rộng thảo luận sang các lĩnh vực quản trị chiến lược mới:
Đầu tư bền vững: GS. N. Jansen Calamita (CIL-NUS) đề xuất tận dụng mạng lưới điều ước đầu tư quốc tế nhằm thu hút dòng vốn chuyển đổi xanh trong ASEAN.
Tài nguyên chiến lược: Hợp tác quản trị chuỗi cung ứng đất hiếm giữa Việt Nam và Indonesia.
Chuyển dịch năng lượng & Hạ tầng: Hợp đồng mua bán điện ảo (VPPA) cho trạm sạc xe điện, quản trị không phận, kiểm soát hoạt động đốt phụ phẩm nông nghiệp tại tiểu vùng Mekong.
Thể chế toàn cầu: Tiến trình đàm phán điều ước quốc tế mang tính ràng buộc pháp lý về ô nhiễm rác thải nhựa.
Các đại biểu phát biểu đóng góp ý kiến tại hội thảo
Khẳng định vị thế tri thức pháp lý Việt Nam trên bản đồ quốc tế
Sự thành công của ACCC5 2026 không chỉ đơn thuần là một sự kiện học thuật quốc tế, mà còn thể hiện bước tiến dài của ULAW trong chiến lược phát triển nghiên cứu khoa học và hội nhập quốc tế đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Thông qua việc chủ trì một diễn đàn quy mô, hợp tác sâu rộng cùng CIL-NUS và các cơ quan tài phán, trường đại học hàng đầu khu vực, ULAW đã khẳng định vai trò là trung tâm kết nối tri thức pháp lý, cầu nối giữa lý luận học thuật với thực tiễn chính sách của đất nước và khu vực.
ACCC5 2026 đã khép lại nhưng mở ra những kỳ vọng mới. Những trao đổi, đề xuất và công trình nghiên cứu tại hội thảo sẽ là nguồn luận cứ khoa học và pháp lý giá trị cho các quốc gia ASEAN trước thềm COP31. Quan trọng hơn, hội thảo đã phát đi thông điệp mạnh mẽ: Đông Nam Á cần nhanh chóng chuyển hóa các cam kết quốc tế thành một khuôn khổ pháp lý nội khối có hiệu lực thực thi cao – nơi phát triển kinh tế, trách nhiệm môi trường và quyền lợi của người dân được bảo đảm hài hòa và bền vững.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo
Thực hiện: Phòng Truyền thông và Quan hệ Doanh nghiệp